PEMIKIRAN PENDIDIKAN HOLISTIK-INTEGRATIF IBN AL-QAYYIM AL-JAUZIYYAH DAN RELEVANSINYA DENGAN PENDIDIKAN ISLAM KONTEMPORER (691-751 H)

Authors

  • Syahdan Muhammad Fauzi Institut Agama Islam Al-Hidayah Bogor Indonesia Author
  • Rahendra Maya Institut Agama Islam Al-Hidayah Bogor Indonesia Author

Keywords:

Ibn Al-Qayyim, Holistic Education, Fitrah, Islamic Education, Tarbiyah

Abstract

This article examines the holistic-integrative educational thought of Ibn Al-Qayyim Al-Jauziyyah (691–751 H/1292–1350 M) and its relevance to contemporary Islamic education. The study aims to map the foundational concepts, dimensions, objectives, curriculum, methods, and teacher-student relations in Ibn Al-Qayyim’s educational thought, as well as to analyze its relevance to modern educational challenges. This research employs a qualitative-descriptive approach with a library research design based on content analysis. The primary sources are Ibn Al-Qayyim’s works, especially Tuhfat al-Maulud bi Ahkam al-Maulud, Madarij al-Salikin, Miftah Dar al-Sa’adah, and Ighatsah al-Lahfan, while secondary sources include 25 journal articles published between 2019–2026 obtained through Google Scholar, Garuda, and Crossref, as well as relevant books. The results indicate that: (1) Ibn Al-Qayyim’s educational thought is holistic-integrative, encompassing nine dimensions of education—imaniyyah, ruhiyyah, fikriyyah, ‘athifiyyah, khuluqiyyah, ijtima’iyyah, iradiyyah, badaniyyah, and jinsiyyah; (2) the main objective of education is to preserve the purity of human fitrah and realize ubudiyah to Allah, with an integrative curriculum that does not dichotomize religious and general sciences; (3) the educational methods include uswah hasanah, ta’wid, hiwar, tadarruj, targhib wa tarhib, and tazkiyat al-nafs; (4) Ibn Al-Qayyim’s thought has strong conceptual alignment with contemporary education, particularly holistic character education, learner-centered education, social learning theory, differentiated instruction, and developmental pedagogy. The study concludes that Ibn Al-Qayyim’s educational thought, although not formulated in a specifically educational treatise, offers a comprehensive and applicative framework for developing a more humane, holistic, and akhlaq-oriented Islamic education system

References

Abu Zaid, B. bin A. (1423 H). Ibn Qayyim al-Jauziyyah: Hayatuhu, Atsaruhu, Mawariduhu (Cet. II). Riyadh: Dar al-Asimah.

Al-Hazimi, K. ibn H. (2000). Ushul Al-Tarbiyah Al-Islamiyyah. Riyadh: Dar ‘Alam Al-Kutub.

Al-Hijazi, H. bin A. H. (2000). Al-Fikr al-Tarbawi ‘inda Ibn al-Qayyim. Riyadh: Dar ‘Alam al-Kutub.

Al-Jauziyyah, I. Al-Q. (1990). Miftah Dar al-Sa’adah (Juz 1). Beirut: Dar al-Kutub al-’Ilmiyyah.

Al-Jauziyyah, I. Al-Q. (2018). Madarij Al-Salikin. Beirut: Dar Al-Kutub Al-’Ilmiyyah.

Al-Jauziyyah, I. Al-Q. (2019). Ighatsah Al-Lahfan. Riyadh: Dar Al-’Ashimah.

Al-Jauziyyah, I. Al-Q. (2021). Tuhfat Al-Maulud bi Ahkam Al-Maulud, terj. Hanya Untukmu Anakku: Panduan Lengkap Pendidikan Anak Sejak Dalam Kandungan Hingga Dewasa. Jakarta: Pustaka Imam Asy-Syafi’i.

Al-Jauziyyah, I. Al-Q. (2022). Bekal Menyambut Buah Hati: Fikih Seputar Pendidikan Anak. Solo: Ummul Qura.

Al-Jauziyyah, I. Al-Q. (t.th.). Al-Thuruq al-Hukmiyyah fi al-Siyasah al-Syar’iyyah. Beirut: Dar al-Kutub al-’Ilmiyyah.

Al-Nahlawi, ‘A. al-R. (1411 H). Ibn Qayyim Al-Jauziyyah. Beirut: Dar Al-Fikr.

Al-Sayyid, J. M. (1424 H). Ibn Qayyim al-Jauziyyah wa Juhuduhu fi Khidmat al-Sunnah al-Nabawiyyah wa ‘Ulumiha (Juz 1). Madinah: al-Jami’ah al-Islamiyyah.

Al-’Umran, A. bin M. (1442 H). Al-Jami’ li Sirah Ibn Qayyim Al-Jauziyyah. Makkah: Dar ‘Alam al-Fawa’id.

Anwar, S., Asrori, Yusron, M. A., & Sabrina, L. N. (2023). Konsep Pendidikan Furusiyah Ibn Al-Qayyim Al-Jauziyyah dan Relevansinya dengan Pendidikan Kontemporer. Jurnal Pendidikan Agama Islam, 2(2), 253–264. https://doi.org/10.36232/jurnalpaida.v2i2.1455

Arifin, L. M. A., Hariyanto, & Alsi, I. (2022). The Concept of Soul Education With ‘Tazkiyatun Nafs’ According Imam Al-Ghazali and Ibn Qayyim Al-Jauziyyah. At-Tadib: Jurnal Pendidikan Islam, 17(1), 1–18.

Arifin, Y. (2018). Pemikiran-Pemikiran Emas Para Tokoh Pendidikan Islam: Dari Klasik hingga Modern. Yogyakarta: IRCiSoD/Diva Press.

Iqbal, A. M. (2019). Pemikiran Pendidikan Islam: Gagasan-Gagasan Besar Para Ilmuwan Muslim. Yogyakarta: Pustaka Pelajar.

Laily. (2025). Konsep Pendidikan Prenatal dalam Paradigma Pendidikan Islam Holistik [Tesis]. Universitas Islam Sultan Agung Semarang.

Nasril, Y., Nahar, S., & Daulay, N. (2025). Pendidikan Karakter Mandiri dalam Pemikiran Ibn Al-Qayyim Al-Jauziyyah: Konsep, Nilai, dan Relevansinya di Era Modern. Yogyakarta: CV. Barokah Publisher.

Nata, A. (2020). Ilmu Pendidikan Islam. Jakarta: Kencana.

Ni’mah, Z. A. (2022). Menelisik Revitalisasi Pendidikan Agama Islam dalam Konsep Ibn Al Qayyim Al-Jauziyyah (1292–1350 M). Edudeena: Journal of Islamic Religious Education, 6(2), 145–160. https://doi.org/10.30762/ed.v2i2.725

Nur, M. R. Z. (2023). Ibn Qayyim al-Jawziyyah’s Educational Philosophy: A Framework for Contemporary Muslim Parenting. Sufiya Journal of Islamic Studies, 1(3), 74–87. https://doi.org/10.66867/sjis.v1i3.295

Nur, M. R. Z., Lubis, P., & Guchi, Z. (2024). Konsep Pendidikan Anak dalam Pengembangan Akhlak Perspektif Ibn Qoyyim Al-Jauziyyah. Jurnal Pendidikan Agama Islam, 5(1), 1–15.

Oktikasari, H. (2023). Konsep Pendidikan Anak dalam Keluarga Menurut Ibn Al-Qayyim Al Jauziyyah dalam Buku Hanya Untukmu Anakku Terjemah Kitab Tuhfah al Maudud bi Ahkam al Maulud [Skripsi]. UIN Prof. K. H. Saifuddin Zuhri Purwokerto.

Rahmat & Rahman, A. (2023). Pendidikan Hati (Perspektif Ibn Al-Qoyyim Al-Jauziyyah). Yogyakarta: Azka Pustaka.

Saputra, S. R., Abbas, P., & Arifullah, M. (2025). Kontribusi Ibn Qayyim Al-Jawziyyah dalam Konteks Sosio-Historis: Analisis Pemikiran di Tengah Krisis Kekhalifahan Mamluk. Cerdika: Jurnal Ilmiah Indonesia, 5(4), 1565–1575. https://doi.org/10.59141/cerdika.v5i4.2551

Sari, M. P., Ismail, F., & Afgani, M. W. (2023). Pendidikan Karakter Perspektif Ibn Qayyim Al-Jauziyyah dalam Kitab Tuhfatu Al-Maudud Bi Ahkami Al-Maulud. ADIBA: Journal of Education, 3(3), 395–406.

Solihin, A. (2026). Konsep dan Relevansi Pendidikan Anak Menurut Ibnu Qayyim Al-Jauziyyah dan Ibnu Miskawaih. El-Athfal: Jurnal Kajian Ilmu Pendidikan Anak, 6(1), 22–35. https://doi.org/10.56872/t6t03s23

Supriyatno, T. (2019). Epistemologi Pendidikan Ibn Qayyim al-Jawziyyah. Malang: UIN-Maliki Press.

Susanto, A. (2018). Pemikiran Pendidikan Islam. Jakarta: Amzah.

Tafsir, A. (2019). Ilmu Pendidikan dalam Perspektif Islam. Bandung: Remaja Rosdakarya.

Zakaria, R., Sharif, M. F. M., & Osman, A. S. (2024). Panduan Ibn Al-Qayyim al-Jawziyyah tentang Pendidikan Islam: Teori dan Penerapan. Pulau Pinang: Penerbit USM.

Downloads

Published

2026-10-10

Issue

Section

Articles